Voorkomen is beter dan genezen. Ook voor alzheimer!

0
907

Op maandag 4 februari ontvangt Dennis J. Selkoe, samen met vijf andere ‘breinbrekers’, een eredoctoraat van de KU Leuven. De promotoren van dit eredoctoraat, VIB-KU Leuven professoren Bart De Strooper en Wim Robberecht, lauweren Dennis J. Selkoe om zijn wetenschappelijke inzichten, maar ook om zijn niet-aflatende zoektocht naar nieuwe geneesmiddelen voor alzheimer en andere aandoeningen die verregaande hersenschade toebrengen.

“De zoektocht naar een behandeling voor de ziekte van Alzheimer verloopt moeizaam”, geeft ook toekomstig KU Leuven-eredoctor en Harvard professor Dennis J. Selkoe toe. “Maar ik blijf ervan overtuigd dat we vooruitgang boeken.” Of we de ziekte ooit echt kunnen genezen, is ook voor hem een vraagteken. “Maar alzheimer voorkomen, moet wel haalbaar zijn.”

Dennis SelkoeDennis J. Selkoe

Selkoe eredoctor, lezing voor iedereen
Dennis J. Selkoe zal op dinsdag 5 februari 2013 om 19u in de Grote Aula van het Maria Theresiacollege te Leuven de voordracht ‘Preventing Alzheimer’s disease’ geven. Hij zal hierbij het accent leggen op de vooruitgang en obstakels in het hedendaags onderzoek naar de ziekte van Alzheimer en de ontwikkeling van preventieve medicatie. De lezing zal in het Engels worden gehouden. Registreren kan via www.vib.be/dennisselkoe . Deelname is gratis.

Alzheimer-icoon
De zeventigjarige neuroloog Dennis J. Selkoe is de meest geciteerde alzheimer-onderzoeker ter wereld. Hij is Vincent and Stella Coates Professor of Neurologic Diseases aan de prestigieuze Harvard Medical School (Boston, VS) en wijdt zich al heel zijn carrière aan het ontrafelen van de moleculaire mechanismen achter de ziekte van Alzheimer. Met zijn werk heeft Selkoe fundamentele invloed gehad op het denken over essentiële, celbiologische processen, zoals eiwittransport, en over neurodegeneratieve aandoeningen waaronder de ziekten van Parkinson, Huntington, Alzheimer en andere vormen van dementie.

“Het is zaak om erbij te zijn nog voor de aftakeling in de hersenen begint”, meent Dennis J. Selkoe. “En volgens de meest recente gegevens kan dat bij alzheimerpatiënten zelfs 20 tot 25 jaar zijn vooraleer de eerste geheugenproblemen worden vastgesteld.” In de ogen van Selkoe is het daarom niet verwonderlijk dat ook de recentste klinische studies – op mensen met lichte tot matige dementie – niet voor de verhoopte doorbraak hebben gezorgd: we beginnen in deze studies pas met behandelen als het brein al onherroepelijke schade heeft opgelopen.

De vruchten van 30 jaar onderzoek
“Dertig jaar alzheimer-onderzoek heeft ons veel bijgeleerd”, betoogt Selkoe. “We hebben een complex netwerk ontrafeld van tientallen biomoleculen en celcomponenten die op de een of andere manier betrokken zijn bij het ontstaan en de evolutie van de ziekte van Alzheimer. Een onderzoek dat elke dag nog nieuwe elementen en inzichten aanlevert.” Het is alsof de onderzoekers een complexe puzzel aan het leggen zijn. Elk nieuw stukje geeft een betere kijk op het geheel van de puzzel. Vandaag zijn er al honderden puzzelstukjes in elkaar geschoven, maar niemand weet precies hoe groot de hele puzzel uiteindelijk is. Wel zijn ze 30 jaar geleden begonnen met het leggen van welgeteld twee stukjes: het β-amyloïde eiwit (betrokken bij de vorming van de alzheimerplaques) en het eiwit tau (de belangrijke component van de alzheimertangles). [1]

Geneesmiddelen
Om en bij de tachtig potentiële alzheimergeneesmiddelen heeft de farmaceutische industrie al uitgetest. Het ene al in een verdere ontwikkelingsfase dan het andere. Grote doorbraken bleven alsnog uit. Toch hebben, in de ogen van Selkoe, deze studies ons veel bijgeleerd. “Het mislukken heeft teleurstelling teweeg gebracht bij patiënten, hun families, artsen en onderzoekers. Toch zijn het geen verloren inspanningen. Integendeel, ze leren ons wat eventueel wel kan werken, en wat niet, en welke stappen we nu moeten nemen. Op basis van die studies kunnen we nieuwe paden uittekenen om deze aandoening te lijf te gaan.”

Veel vroeger diagnosticeren en behandelen
Voor atherosclerose (‘slagaderverkalking’) of hoge bloeddruk vinden we het vanzelfsprekend om zo vroeg mogelijk te behandelen met als doel verder onheil te voorkomen. We raden deze mensen aan om te stoppen met roken, gezonder te eten, meer te bewegen, en we geven hen statines of beta-blokkers. Allemaal om te voorkomen dat ze een hartinfarct of een beroerte krijgen. Om succes te hebben bij de behandeling van alzheimer moeten we volgens Selkoe precies dezelfde strategie gebruiken: ingrijpen op het ogenblik dat de neurodegeneratie nog maar pas is begonnen. Misschien moeten we in dit geval zelfs niet langer spreken van ‘behandelen’ maar van ‘voorkomen’. Net zoals we vandaag met statines en beta-blokkers een hartaanval of een hersenbloeding willen voorkomen. Zo moeten we ook neurodegeneratie behandelen om geheugen en andere cognitieve problemen te voorkomen.

“We hebben daarvoor de diagnostische instrumenten beschikbaar”, betoogt Selkoe. “Met behulp van biochemische tests kunnen we in het cerebrospinaal vocht de eerste fasen van de alzheimerspecifieke neurogedegeneratie aantonen. Ook met een PET-scan van de hersenen lukt dat aardig. Jaren, mogelijk zelfs decennia, vooraleer de eerste functionele beperkingen optreden.”

Preventie trials
“Die paradigmawijziging maakt een grondige herziening van het klinisch onderzoek voor de ziekte van alzheimer echt noodzakelijk”, meent Dennis J. Selkoe. “Hoewel het ongeziene inspanningen zal vragen, zijn preventiestudies voor alzheimer mogelijk. Mits de studies slim worden opgezet en de patiëntenpopulatie goed is gekozen. Bijvoorbeeld door personen te betrekken met een hoog erfelijk risico op de aandoening die nog in de preklinische fase zitten.”

Voor de huidige generatie alzheimerpatiënten ligt er helaas niet onmiddellijk een nieuwe therapie in het verschiet, aldus Selkoe. Maar we hebben de plicht om verder te blijven zoeken. De plicht om vandaag aan vitale dertigers, veertigers en vijftigers – en vooral ook aan hun kinderen – te zeggen dat we er alles aan doen om voor hen wel een therapeutische uitweg te vinden uit alzheimer. “We moeten wel”, besluit Selkoe. “Immers de patiënten en hun families die ik dagelijks zie, herinneren me aan Winston Churchill’s aansporing: ‘… never, never, ever quit!’”.

[1] De plaques en tangles zijn typische (microscopische) letsels die voorkomen in de hersenen van patiënten met alzheimer en die de Duitse zenuwarts Aloïs Alzheimer meer dan 100 jaar geleden al beschreef. Midden jaren 1980 werd ontdekt uit welke eiwitten deze plaques en tangles waren samengesteld.

DELEN
Vorig artikelZwanger van een baby met een aandoening
Volgend artikelSeksueel grensoverschrijdend gedrag in zorgvoorzieningen
Vlaams Instituut voor Biotechnologie (VIB) is een non-profit onderzoeksinstituut in de levenswetenschappen. 1200 wetenschappers verrichten strategisch basisonderzoek naar de moleculaire basis van het menselijk lichaam, planten en micro-organismen. Via een partnerschap met vier Vlaamse universiteiten – UGent, K.U.Leuven, Universiteit Antwerpen en Vrije Universiteit Brussel – en een stevig investeringsprogramma bundelt VIB de krachten van 72 onderzoeksgroepen in één instituut. Hun onderzoek leidt tot een betere kennis van het leven. Met zijn technologietransfer streeft VIB ernaar om onderzoeksresultaten te vertalen in nieuwe economische activiteit en in producten ten dienste van de consument en de patiënt. VIB ontwikkelt en verspreidt een breed gamma aan wetenschappelijk onderbouwde informatie over alle aspecten van de biotechnologie.

LAAT EEN REACTIE ACHTER